Karadeniz Bölgesi Yüzey Şekilleri ve İklimi

karadeniz bölgesi bitki örtüsü ve kıyısıBölgenin iklimini yüzey şekilleri ve Karadeniz belirlemektedir. Türkiye’nin yedi coğrafi bölgesinden Karadeniz’e komşu olanı.

Yaklaşık 141000 km2’lik bir alana ya­yılan ve Türkiye’nin toplam yüzölçü­münün % 18’ini kaplayan Karadeniz bölgesi, adını aldığı Karadeniz’in kı­yısında doğu-batı doğrultusunda 1.000 km’yi aşan bir şerit biçiminde uzanır. Genişliği yer yer değişir; en fazla Orta Karadeniz bölümünde içe­riye sokulur (200 km). Doğuda Gür­cistan ile komşu olan bölge, güneyde Doğu Anadolu bölgesi, İç Anadolu bölgesi ve batıda Marmara bölgesiyle komşudur.

Karadeniz Bölgesi Yüzey Şekilleri

İç Anadolu ve Doğu Anadolu bölge­sinden sonra T ürkiye’nin üçüncü bü­yük bölgesi olan Karadeniz bölgesin­de dağlar geniş yer tutar. Bölgedeki dağların tümüne, Kuzey Anadolu dağları denir. Birbirine paralel olarak uzanan dağ sıraları, aralarındaki çu­kur alanlarla birbirlerinden ayrılırlar. Karadeniz bölgesi üç bölüme ay­rılır: Doğu Karadeniz bölümü; Orta Karadeniz bölümü; Batı Karadeniz bölümü.

Doğu Karadeniz bölümünde dağlar kıyıda ve iç sıralarda çok yüksektir. Kıyı dağlarına bütün olarak Doğu Ka­radeniz dağları denir. Bu dağlar çe­şitli kesimlerde farklı adlar alırlar. Ri­ze dağları, Trabzon dağları, Zigana dağlarında 3 000 m’nin üstünde do­ruklar bulunur (Kaçkar 3 932 m; Üç- doruk-Verçenik 3 709 m). Kıyı dağla­rı iç sıralardan Çoruh vadisi ve Kelkit vadisiyle ayrılır. İç sıralara genel ola­rak Kelkit-Çoruh dağları adı verilir ve bunlar kuzeydoğuda Yalnızçam dağ­larından başlar, İspir güneyindeki Mescit dağına doğru uzanırlar. Or­du’nun batısından başlayarak dağla­rın yükseltisi azalır ve Orta Karade­niz bölümüne geçilir.

Geniş düzlüklerin de yer aldığı Orta Karadeniz bölümünde kıyı dağlarına Canik dağları adı verilir. Batı Karade­niz bölümündeyse dağlar yeniden yükseklik kazanır. Bu bölümde üç dağ sırası birbirinden iki alçak alanla ayrılır. Kıyı dağlarına İsfendiyar ya da Küre dağları denir. İkinci sıraysa Ilgaz-Bolu dağlarıdır. Bu iki sırada­ğın arasında Kızılırmak’ın kolu Gö- kırmak vadisi yer alır. Üçüncü dağ sı­rası Köroğlu dağlarından oluşur. Kı- zılırmak’m Devrez kolu bu dağları II- gaz-Bolu dağlarından ayırır. Genelde yüzey şekillerinin kıyıya paralel ve kütlesel özelliği, kıyının az girintili çıkıntılı olmasına yol açmıştır. Kıyı genellikle yüksektir; ancak ırmakla­rın denize döküldüğü yerlerde kıyı ovaları görülür.

Karadeniz Bölgesi İklimi

Karadeniz bölgesinin iklimi, denize yakın olmasından ve kıyıya paralel dağ sıralarının varlığından etkilenir. Deniz mevsimlik ısı farklarının azal­masına ve nem artışına neden olur; dağ sıralarıysa sıcaklık ve yağış üs­tünde etkili olur. Dağların denize bakan yamaçlarıyla iç kesimlere bakan yamaçlar arasında bu bakımdan fark­lılık görülür. Bölge, Karadeniz kıyısı boyunca çok geniş bir alana yayıldığı için iklimde yerel değişiklikler görül­mesi doğaldır. Batı Karadeniz bölü­münde kışlar doğudan daha soğuk geçer; bunun nedeni Balkan yarıma­dası üstünden gelen soğuk baskınla­rına karşı açık olmasıdır. Doğuda Kafkas dağlan, Doğu Karadeniz bö­lümüne soğuk baskınlarının girme­sini önler.

İklimde asıl önemli farklar kıyılar ile iç kesim arasında görülür. Gerçekten de, deniz kıyısında mevsimlik sıcak­lık farkları azalıp yağışlar artarken, iç kesimlerde yükseltinin artmasıyla kara iklimi ve dağ iklimi tipleri kendi­ni duyurur.

Meteoroloji istasyonlarının kayıtları­na göre Karadeniz bölgeşinin kıyıla­rında en soğuk ay ocak ya da şubattır; bu ayların ortalama sıcaklığı 6-7 °C arasmda değişir ve batıdan doğuya doğru sıcaklık yükselir (Zongul­dak’ta 6 °C; Samsun’da 6,9 °C; Trab­zon’da 7,3 °C).En sıcak ay temmuz ya da ağustostur; bu ayların ortalaması da batıdan doğuya doğru artış göste­rir (Zonguldak’ta 21,6 °C; Sinop’ta 22,8 *C; T’ra’bzon’da 23,1 *C). ‘Bu de­ğerlerden, bölgede iklimin genel ola­rak ılık olduğu görülür. Kışın sıcak­lık ortalamaları yüksektir ve yazın ısınan karalar geç soğuduğu için sonbaharda da hava uzun süre ılıklığını korur. Ama bu arada sıcaklıkta çok ani düşüşler ve yükselmeler görülebilir; kıyıda sıcaklık -10 °C’ın altına düşmezse de ona yakın değerlere ulaşır (Rize’de -7 °C; Samsun’da -9,8 °C). Sıcaklık bazen 35 °C’ın üstüne çıkar ve 40 °C’a ulaşır (Rize’de 37,9 °C; Trabzon’da 38,2 °C; Zonguldak’ta 40,5 °C). Bölgenin kıyı ile iç kesimleri arasında da sıcaklık değerleri bakı­mından büyük farklar görülür. İç ke­simlerde en soğuk ayın ortalama sı­caklığı 0 °C’a, bazen de bunun altına düşer (Bolu’da 0,1°C; Çorum’da -0,4 °C; Kastamonu’da -1,1 °C). En sıcak ayın ortalamasıysa Bolu’da 19,7 °C, Kastamonu’da 20,2 °C, Çorum’da 21,3 °C’tır. İç kesimlerde sıcaklığın 40 °C’a ulaştığı, hatta aştığı görülür (Amasya’da 43,2 °C). Bazen de sıcak­lık çok düşük değerlere kadar iner (Kastamonu’da -26,9 °C; Bolu’da -34 °C). Kıyı ile iç kesimler arasmda sı­caklık farkı, sıcaklığın 0 °C’ın altına düştüğü gün sayısına bakılarak da anlaşılabilir. Kıyıda bu sayı 20 günü bulmazken, iç kesimlerde 100 güne yaklaşır ve aşar (Giresun’da 10 gün; Merzifon’da 78 gün). Yıllık yağış tu­tan bakımından kıyıda yıllık ortala­ma yağış 700 mm’nin üstündedir (Samsun’da 735 mm; Trabzon’da 822 mm). Batıda ve doğuda bu değer yer yer 2-3 katma ulaşır (Zonguldak’ta 1 242 mm; Rize’de 2 357 mm); iç kesimlerdeyse genelde 500 mm’nin altındadır (Amasya’da 412 mm); bazı yerlerde de bu değerin üs­tüne çıkar \”ûolü ûa 534 mm) .’i ağışın mevsimlere bölünüşü az çok düzen­lidir. Akdeniz yağış rejiminde görü­len şiddetli yaz kuraklıkları Karade­niz bölgesinde yoktur. Kıyıda genel­likle en çok yağış sonbaharda, en az yağışsa ilkbaharda düşer. İç kesim­lerdeyse bu durumun tersine, en ya­ğışlı mevsim ilkbahardır; en az yağış­lı mevsimse çoğu yerde yazdır. Ya­ğışlı günler sayısı kıyıda batıdan do­ğuya doğru artar (Sinop’ta 128 gün; Samsun’da 130 gün; Rize’de 170 gün). Yılın üçte birini bulan bu sü­reyle Karadeniz kıyıları Türkiye’nin en yağışlı yerlerdir. Yağışlı gün sayı­sı iç kesimlerdeyse batıda doğudan daha fazladır (Bolu’da 138 gün; Ço­rum’da 103 gün; Bayburt’ta 99 gün). Kıyıda kar, yılda çok az yağar; kıyı is­tasyonlarında bu değer 10 günü bul­maz (Zonguldak’ta 9 gün; Trab­zon’da 4 gün); iç kesimlerdeyse yılda ortalama 20 günü bulur (Bolu’da 26 gün; Çorum’da 19 gün).

Hadi Paylaş!Share on FacebookTweet about this on TwitterShare on Google+Share on RedditPin on Pinterest

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir