Keton Nedir?

R ve R’ karbonlu iki kök olmak üzere,

genel formülü ^ C = o olan karbonilli ikincil bileşiklerin genel adı. Keton sözcüğü, önce j.R Glauber (1604-1668), ardından da R. Böyle (1627-1691) tarafından asetik asitten hareketle bulunan ve ketonların en yalmı olan “aseton”ım kısaltılmış bi­çimidir. R bir hidrojen atomu olduğun­da, bileşik bir aldehittir. Aldehit için söylenenlerin aşağı yukarı tümü ke­tonlar için de geçerlidir.

Ketonlar denk düştükleri hidrokar­bonların adının sonuna -on takısının eklenmesiyle adlandırılırlar; sözgeli­mi, aseton olarak da adlandırılan CH3 – CO-CH3 propanon, propana denk düşer. Ketonlar, karbon atomu sayısı 5 ya da 6 yı geçmedikçe, suda çözü­nen sıvılardır ve genellikle çözücüdür­ler. Bunlar çeşitli biçimlerde hazır­lanabilirler. Başlıcaları şöyle sırala­nabilir: 1. Katalitik hidrojen giderme ya da ikincil alkollerin yükseltgenme- si; 2. Friedel-Crafts tepkimesi: R-CO- C1 + H <p – HC1 + R- CO- ıp; 3. Piria ya da Senderens (katalitik) tepkimesi: 2R-COOH – R- CO-R + H20; 4. özel­likle, fenol ve aseton veren kümen (Progil yöntemi) gibi bir hidrokarbo­nun yükseltgenmesi; 5. organometalik bileşiklerin asit klorürleri, nitriller, vb. üstüne etkisiyle hazırlama. Kimyasal özellikler, aldehitler için ol­duğu gibi, karbonil kümesine katılma tepkimeleriyle nitelendirilirler: Hidrojenleme (ikincil alkolleri verir); su katılması; ketolizasyon ya da başka bir keton veya aldehit molekülü katılma­sı; alifatik metilketonlar için bisülfitli bileşimlerin oluşması.

Oksijen, özellikle hidroksilamin ve fenilhidrazin gibi azotlu bileşiklerle yer değiştirebilir. Elde edilen bileşikler, oksimler ya da fenilhidrazonlar, billurlaşabilen maddelerdir ve ketonun tanınmasına ya da arıtılmasına ola­nak sağlarlar. Krotonlaştırma kolay­lıkla gerçekleştirilebilir. Yükseltgenme güçtür ve ketonu karbonil düzeyin­de iki aside ayırır. Sözgelimi, amonyaklı gümüş nitrat ya da Fehling çö­zeltisi aracılığıyla gerçekleştirilen gözetimli bir yükseltgenme, ketonları, yükseltgenen aldehitlerden ayırır. Aseton, odunun damıtılmasından ve nişastanm mayalanmasından özütlenir. Günümüzde petrol gazlarından ya da asetilenden hareketle asetik asit üstüne Senderens tepkimesiyle hazır­lanır. Hoş kokulu olan bu madde 58°C’ta kaynar; son derece uçucudur ve suda çözünür.

İleri derecede şeker hastalığı çeken­lerin kanında ve idrarında bulunur.
Günlük yaşamda ve sanayide kullanı­lan önemli bir çözücüdür; kloroform, ilaç, parfüm ve pleksiglas bireşimin­de ara madde rolü oynar. Früktoz gi­bi şekerlerin bir bölümü (ketozlar) ke­tondur. Çok sayıda bitki özütlerinin ketonlu bileşiklerinden, iskeleti terpen yapısında olan, kâfuru, karvon, menton, tüyon sayılabilir.

Hadi Paylaş!Share on FacebookTweet about this on TwitterShare on Google+Share on RedditPin on Pinterest

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir