Kurşun Nedir? Fiziksel ve Kimyasal özellikleri

Atom numarası Z = 82, atom ağırlığı M =207,19 ve simgesi Pb olan ele­ment.

Elementleri sınıflandırma çizelgesinin IV b kümesinde yer alan kurşun bu kümedeki en metalsi elementtir. Üç radyoaktif küme, kurşunun 206, 207 ve 208 izotoplarıyla sonuçlanır.

Doğal Hali – Hazırlama Yöntemlari

Eskiçağ’dan beri tanınan metallerden biri olan kurşun,eritme yoluyla çoğun­lukla bir arada bulunduğu gümüşten ayrılabiliyordu. Eski Yunanlılar, gemi­lerini sülyenle (minyum) kaplarlar,Ro­malılar da kurşundan kap ve su boru­ları yapımında yararlanırlardı. Bu arada kurşun büeşiklerinin zehirleme gücü de bilinmekteydi. Kurşun, litosferin yaklaşık % 2.10 “ kadarını oluş­turur. Metali hazırlamak amacıyla iş­letilen maddeler, özellikle galen (PbS), serüzit (PbC03}, anglezit (PbSCh) ve piromorfittir[3Pb3 (P04 )21 PbCl2 ]. Bu madenler özellikle A.B.D., Meksika, Kanada, İspanya ve Almanya’da çıka­rdır. Kurşun madeninin işlenmesi ku­ru ya da ıslak yöntemle yapılabilir. Kuru yöntemle işlemede, iki yol izle­nir: 1. galen, havada, üçte ikisi PbO kurşun monoksite dönüşecek biçimde kavrulur ve sonra oksidin, aynı zamanda sülfata üstüne kurşun oluştur­mak için sülfür etki ettirilir: 2PbO + PbS – 3Pb + SO2; 2. sülfür havada kavrulur ve PbO kurşun monoksit.CO karbon monoksit ile indir­genir; yüksek fırınlarda gerçekleştiri­len tepkime PbO + CO -* Pb + CO2 biçiminde olur.

Islak yöntemle işlemede, elektroliz banyosu, ergimiş kurşun klorür için­de çözünmüş kurşun sülfürden oluşur; kurşun, katotta toplanır. Gümüş, bu yöntemin bir yan ürünüdür.

Fizksel Özellikler

Saf kurşun, kolayca, tırnakla çizilebilen ve bıçakla kesilebilen, mavimsi gri bir metaldir. Kesildiği anda canlı bir metal parlaklığı vardır; havada, bir Pb20 kurşun hemioksit ve hidrokar­bonat tabakasıyla kaplandığından ka­rarır. Kâğıt üstünde gri bir iz bırakır. Son derece yumuşak olan kurşun en az tel haline gelebilen metal olmakla birlikte, soğukta dövülgendir ve telleşebilir. Çok yoğun bir maddedir (11 340 kg/m3). Normal basınç altında, 327°C’ta ergir ve 1755°C’ta kaynar. Kurşun, X ve Y ışınlarım soğurduğu için, bu ışınlardan korunmada kulla­nılır. Sulu ortamda çözünmez, sülfat ve karbonattan oluşan koruyucu bir tabakayla örtülür; hava ve su aşındırmasına dayanıklı olduğu için su yollarının yapımında kullanılır.

Kimyasal Özellikler

Kurşun, bileşiklerinde, II ve IV yükseltgenme derecelerinde bulunur; so­nuncusu kararsızdır ve buna denk dü­şen bileşikler dolayısıyla yükseltgendirler.PbO kurşun monoksit iki çeşittir. Sarı toz halindeki masiko ve kırmızı pullar halindeki mürdesenk. Bunları hazırlamak için kurşun, havada, ma­siko söz konusu olduğunda ergimeye erişmeden, oldukça yüksek sıcaklıkla­ra kadar ısıtılır. Mürdesenk, soğuma­sı ne kadar yavaş olursa, o kadar kır­mızı bir renk alır.PbsOı sülyen havalı ortamda, dö­ner alevli izabe fırınlarında masikonun uzun süre 400°C’a doğru ısıtılma­sıyla hazırlanır. Sülyen, kompleks bir oksit yapısındadır. Boyaların hazır­lanmasında, demiri aşınmadan koru­mak için pigment olarak kullanılır.kurşun dioksit nitrik asidin sülyene etkisinden oluşur; paüayıcılar için kapsül fitillerinin bileşimine giren bir yükseltgendir.

Kurşun klordan kolayca etkilenir; soğuk suda az çözünen, ama sıcak su­da çözünen bir madde olan kurşun klorürü ( PbCl2) verir. Kurşun oksit­lerle birleşerek, boya yapımmda kullanılan oksiklorürleri verir. PbCl6(NH4)2 ve PbCl4(NH4)2 gibi kompleks amonyum halojenürleri bi­linmektedir.

Kurşun (II) oksoasitlerin tuzlan az çözünürler. Bu da kurşunun, sülfürik asidin hazırlandığı “kurşun odalar”da ve kurşunlu denen akümülatör plakalarındaki kullanımını açıklar. IV yükseltgenme derecesinde kararlı olan tek oksoasit tuzu, Pb(CH3 COO)„ tetrasetattır. PbC03 kurşun karbonat (serüz, kurşun beyazı), PbCrO* kur­şun kromat (krom sarısı) yüksek oran­da örtücü güce sahip boyalarda pig­ment olarak kullanılmaktadır.
Ergimiş kurşun silikatlar, kolayca ergiyebilen camsı maddelerdir.

Organokurşun bileşikleri, genellik­le, ısıya karşı kararsızdırlar; bunun­la birlikte, patlamalı motorlarda, pat­lama önleyici olarak kullanılan Pb(C2H5)„ kurşun tetraetiller ve Pb (CH3) 4 tetrametiller gibi organometal büeşiklerinin en önemlüerini içerir­ler.

Kurşun Alaşımları – Kullanım Alanları

Metallerin çoğuyla birleşen kurşun kalay ile kolayca ve her oranda ala­şım yapar. Bu alaşımlar, kalaya göre, daha az beyaz ve daha serttirler. % 20-60 kurşunlu, çok eriyebilen ala­şımlar, “kalaylı lehim” ve “elektrik si­gortası” olarak kullamlırlar. Matbaa harfleri, % 70-90 arasında kurşun, %3-10 arasında kalay ve %3-10 ara­sında antimon içerirler. Kurşuna %0,9 oranında arsenik eklenirse “av saçmaları” hazırlamak için kullanılan bir alaşım elde edilir. Kurşun, çelik­lerin ve alaşımların işlenmesini kolay­laştırır. Sürtünme önleyici denen alaşımlar, %80-90 kadar kurşun, ge­ri kalanı antimon, gerektiğinde de ka­lay ya da bakır içerirler; bakır-kurşun (% 20-30 kurşun) ve kurşun-kalsiyum alaşımları da sürtünme önleyici nite­liktedirler. %50 bizmut, %25 kadar kurşun, geri kalam kalay ya da kalay ve karbon veya kalay, kadmiyum ve indiyumdan (%19) oluşan alaşımlar çok ergiyen Darcet (97°C), Lipowitz (96°C) ve Cerrolow 117 (47°C) alaşım­larıdır.

Kurşun ve bileşikleri, yapı kaplama­larında, boru düzenlerinde (su, hava­gazı, kanalizasyon boruları), kimyasal aletler ve ışın yayan aletlerin korun­masında, elektrikli akümülatör elek­trotlarının üretiminde, matbaa harfi, av saçması, lehim ve sürtünme önleyicilerin üretiminde kullanılır.

Hadi Paylaş!Share on FacebookTweet about this on TwitterShare on Google+Share on RedditPin on Pinterest

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir