Kuzey Anadolu Dağları Hakkında Bilgi

Karadeniz bölgesinde kıyıya paralel olarak uzanan dağlar bütünü. Aralarında çukur alanların yer aldı­ğı Kuzey Anadolu dağlarının kıyı yakınında birden yükselen kesimine kı­yı dağları, daha geride yer alanlara da iç sıralar denir. Doğuda hem kıyı dağlan, hem de iç sıralar yüksek ol­duğu halde, orta bölümde genel bir al­çalma görülür. Batıda her iki kesim de yeniden yükseklik kazanır. Karadeniz bölgesinin doğusunda yer alan dağlar bütünüyle Doğu Karade­niz dağlan diye adlandırdın Kıyıda bu dağlar çeşitli adlar alırlar: Rize dağ­ları; Trabzon dağları; Zigana dağları; Gümüşhane dağlan: Giresun dağ­lan. Doğu Karadeniz dağlarının doruk çizgisi hemen her yerde 2 000 m’nin üstündedir, yer yer 3 000 m’nin üstü­ne çıkar. En yüksek doruklar Rize dağlarındadır (Kaçkar 3 932 m;Üçdoruk Verçenik 3 709 m).Karadeniz kıyısına çok dik yamaçlarla inen bu dağlar birbirine paralel çok sayıda vadiyle yarılmıştır. Dağların yüksek kesimlerinde Dördüncü Za­man buzullarının aşınım izlerine ve buzul göllerine raslanır. Kıyı dağları iç sıralardan, çukur bir alanla ayrı­lır. Çoruh ve Keltik ırmaklarının geç­tiği bu alana Kelkit Çoruh çukuru denir. Bu oluk biçimli çukurun geniş­liği ve derinliği yer yer değişir. İspir doğusundaki Çoruh vadisi çevresinde, 3 000 m’ye ulaşan yüksekliklerle Türkiye’nin en derine gömülmüş va­dileri yer alır.

İç sıralara genel olarak Kelkit Çoruh dağları denir. Kuzeydoğuda Yalnız çam dağlarında başlayan sıralar İspir güneyindeki Mescit dağında 3 229 m’ye kadar yükselir. Bu dağlar batı­ya doğru yüksekliklerini kaybederek uzanırlar. Doğu Karadeniz dağlarının iç sıraları kıyı dağlarında olduğu ka­dar akarsu vadileriyle fazla yarılmamıştır.

Orta Karadeniz bölümüne geçilince dağların yüksekliği azalır. Ancak bir­kaç doruğun yükseltisi 2 500 m’yi bu­lur. Bu bölümde kıyı dağlarına Canik dağları adı verilir. Canik dağlarının yüksek kesimlerinde geniş düzlükler yer alır; bu düzlüklerden de derin va­diler Karadeniz’e doğru inerler. Ca­nik dağlan kıyıyla iç kesimler arasın­da karayolu ulaşımını engelleyecek kadar yüksek değildir. Samsun’u, Amasya ve Sivas’a bağlayan karayo­lu Karadağ geçidini aşar (900 m). Oy­sa Doğu Karadeniz dağlarında kara­yolu ile iç kesimlere bağlantı daha yüksek düzeydeki geçitlerden sağlanır (Zigana geçidinde yükselti 2 000 m’yi aşar). Orta Karadeniz bölümünde de kıyı dağları iç sıralardan, Kelkit’ten Boyabat’a kadar uzanan bir olukla ayrılır. İç sıraların bir bölümü İç Ana­dolu yaylaları üstünde kaybolan sıra­lar halindedir. Aşmalı dağ, Yıldız da­ğı burada yer alır. Deveci ve Çamlıbel dağlarının yükseltileri batıya doğ­ru Bozok yaylası içinde alçalırlar. Akdağ 2 000 m’yi aşan bir yükselti oluş­turur.

Batı Karadeniz bölümünde dağlar ye­niden yükseklik kazanırlar. Bununla birlikte, dağların yüksek kesimlerinde dik yamaçlı doruklar az yer tutar; düzlüklerse genişler. Batı Karade­niz bölümünde üç dağ sırası iki oluk ya da alçak alanla birbirinden ayrılır. Bu oluklardan birincisi kıyı dağlarım içerdeki Ilgaz-Bolu dağların­dan, ikinci oluksa Ilgaz-Bolu dağları­nı daha güneydeki Köroğlu dağların­dan ayırır. Batı Karadeniz bölümün­de kıyı dağlarına İsfendiyar ya da Kü­re dağları denir. Yükseklik Ayancık İnebolu gerisinde 1 500 m’yi aşar, Yaralıgöz dağında da 2 000 m’yi çok az geçer. Kastamonu’yu, İnebolu’ya bağ­layan yol bu dağları Ecevit geçidinde aşar. Batıya doğru Bartın çayı ve Filyos çayının aşağı çığırlarında kıyı dağları bütünüyle ortadan kalkıp te­pelik bir alan ortaya çıkar. Filyos ça­yı batısında yükseklik 1 000 m’yi çok az aşar. Bu kıyı dağlarını iç sıralar­dan ayıran çukur alan Kelkit-Çoruh çukurunun devamı gibi görünen Gökırmak vadisidir. İç sıraların kuzey­de olanına İlgaz – Bolu dağları adı ve­rilir. Sırtlar 1 500 -1 800 m’lik az en­gebeli alanlar halindedir; yüksek te­peler de bu sırtlar üstünde yer alır. Kastamonu – Çankırı karayolu 1 775 m’lik bir geçitten geçer. İlgaz – Bolu dağlarının güneyinde ikinci bir sürekli oluk görülür: Tosya-Boiu oluğu. Söz konusu oluğun güneyinde ikinci bir içsıra uzanır. Bu dağların bütününe bir­den Köroğlu dağlan denir. Doğuda 1500 m’yi, batıda 1 200 – 1 800 m’yi aşan yükseltiler üstünde 2 000 m’yi aşan doruklar vardır: İskilip’in kuzey­batısında Kösdağı (Kuş dağı); Kızılca­hamam’ın kuzeyinde Işık dağı ve Bolu’nun güneydoğusunda Aladağ kütle­sindeki Köroğlu tepesi (2 400 m). Kuzey Anadolu dağlarının denize ya­kın ilk sırasını oluşturanlar, kıyının bol yağış alması, aynı zamanda da uy­gun sıcaklık koşulları nedeniyle ağaç­ların yetişmesine elverişli bir ortam içinde bulunur. Bu yüzden bu kesim­lerin bitki örtüsü ormandır. Deniz dü­zeyinden başlayarak dağların 600 – 800 m’ye kadar olan ilk yamaçların­da etek ormanları yer alır. Bu orman nemcil özellikte olup, bodur gövdeli yayvan yapraklı ağaçların oluşturdu­ğu sık bir ağaç topluluğudur: Orman gülleri, eğreltiotlan, yabani asma, sarmaşık gibi orman altı bitkileri ya­nında meşe, kestane, gürgen, fındık gi­bi ağaçlardan oluşur. Etek ormanı ya­ğışların azaldığı yerlerde yerini ku­rakçıl özellikteki ağaççıklara bırafeı r (defne, mersinağacı, zakkum, koca yemiş, vb.). Dağların daha yukarı ke­simlerinde kıyı dağları üstünde doğuda 1 900 – 2 000 m,batıda 1 800 – 1 900 m’ye kadar çıkan ormanlara dağ or­manları denir.Ladinler, Doğu Karadeniz dağlarının yüksek ke­simlerinde yetişen en tanınmış ağaç türüdür, batıda Melet çayı vadisini geçmezler, Doğu Karadeniz dağların­da ladin ağacının yanında yer alan köknar,Batı Karadeniz dağlarının yük­sek kesimlerinde çok görülür. Dağla­rın yüksek kesimlerinde gittikçe sey­rekleşen, bodurlaşan ormanların üst sınırı üstünde 2 200 – 2 400 m’ye ka­dar parlak renkli çiçekleriyle (çuhaçiçeği, vb.) tanınan nemcil dağ çayırla­rı görülür. Yılın büyük bir bölümün­de karla örtülü bulunan yüksek alan­larda kısa boylu, otsu yapılı, kümeler halinde bitkiler yer alır.Kıyıda dağların zengin bitki örtüsü­ne karşılık iç sıralardaki dağlarda ku­rakçıl orman örtüsü görülür. Yayvan yapraklı ağaçlar azalır ve meşeler ar­tar. Kaym ağacı artık görülmez, iğne yapraklılar arasında köknar görülse de sarıçam ve karaçam egemen duru­ma geçer. Eteklerde kurakçıl orman daha bodur ağaçlardan oluşur, meşe türleri ve ardıçlar çoğalır.

Hadi Paylaş!Share on FacebookTweet about this on TwitterShare on Google+Share on RedditPin on Pinterest

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir