Lokomotif Nedir? Tarihi Buharlıdan 300 km Hız Yapabilen Lokomotife

Buhar, elektrik, mazot, vb. ile raylar üstünde tekerlekleri aracılığıyla hare­ket eden ve arkasındaki vagonları çe­ken araç.

Buharlı Lokomotifler

İlk lokomotif 1804’de İngiliz Richard Trevithick ve Andrew Vivian tarafm­dan bir maden işletmesinde 15 km’lik bir demiryolu üstünde çalıştırıldı. Diş­lilerle birbirine birleştirilmiş dört çe­kici tekerleği olan bu makine, buhar­lı bir motorla çalışıyordu. 10 t gereç ile içinde 70 kişinin bulunduğu beş va­gonu çeken araç yaklaşık 8 km/s hız yapıyordu. Tekerleklerin bandajı yiv­liydi. Çünkü o dönemde tekerleklerin rayı kavramasının, raya yapışmasının bandajların pürüzlü olmasından kaynaklandığına inanılıyordu. Ama daha sonra hareket ettirici (motris) teker­leklerin demiryolu üstündeki ağırlık­larının artırılmasının gerektiği fark edildi: Hareket ettirici tekerlek sayısı arttıkça kavrama da artıyordu. İngiliz Timothy Hackvvorth bu ilkeyi uygulayarak 1827’de dış biyel sistemiyle birleştirilmiş 3 dingilli bir ma­kine yapıp çalıştırdı. Gene 1827’de borulu kazanın Fransız Ma re Seguin ta­rafmdan bulunması, ağır katarları bir dereceye kadar daha yüksek hızla çe­kebilen daha güçlü lokomotiflerin yapılabilmesine olanak sağladı. Böylece 1850’de İngiliz Thomas Russell Crampton’un gerçekleştirdiği lokomo­tif 45 km/s hız yapmışken, ‘‘London Midland and Scottish Railway” de­miryolu şirketinin “Pacific Mallard’ ’ı o zamanki dünya rekorunu kırarak 1939’da 202 km/s’lik bir hıza ulaştı.

Bununla birlikte, o dönemdeki buharlı lokomotiflerin ortalama randımanı % 6’yı geçmiyordu ve kullanılan yakıtın iyi nitelikte olması gerekiyordu; oysa sabit termik santrallar daha kötü ni­telikteki kömürden, hatta ticari bir de­ğeri olmayan toz kömürden bile elek­trik üretebiliyorlardı.çeşitli nedenlerden dolayı çok kısa bir süre içinde elektrikli çekiş gücüyle ilgilenilmeye başlandı. Önce 1842’de bir elektrikli lokomotif İskoçyalı Davidson tarafından denendi; 1880’de Alman Werner Von Siemens, Ber­lin’de ilk elektrikli tramvayları hizme­te koydu; 1895’te A.B.D’nde ilk elek­trikli lokomotifler trenleri çekmeye başladı. 1911’de ilk türbo elektrik mo­torlu lokomotif, 1912’de dizel motor­lu lokomotif ve 1924’te de dizel- elektrikli lokomotif gerçekleştirildi. Buharlı lokomotiflerden 1950’ye ka­dar büyük ölçüde yararlanıldı. Ger­çekte, öbür çekme sistemlerinin (elek­trik, dizel ve gaz türbini) randımanları daha yüksek, işletme giderleriyse da­ha düşüktür. Buharlı lokomotifler de­ney basıncı 20 bar dolayında olan buhar kazanlarıyla donatılmışlardı; bu kazanlar bir aşırı ısıtma sistemiyle buharı yaklaşık 400°C’a kadar ısıta­biliyordu. Su ve yakıt lokomotife bağ­lı bir su ve kömür vagonunda (tender) taşmıyordu. Bir lokomotifin yaratabi­leceği çekiş gücü, hareket ettirici din­gillerin taşıdığı ağırlığın yaklaşık on­da birine eşittir. Bu nedenle, tekerleklerin patinaj yapmasını önleyecek da­ha ağır lokomotiflerin yapımına geçil­miştir; bu lokomotiflerin eğri hatlar­da yol almasını kolaylaştırmak için, ağırlık, birçok hareket ettirici dingile ve yön değiştirebilen bojiler (vagon alt düzenleri) üstüne monte edilmiş taşı­yıcı dingillere dağıtılmıştır.

Saatte 300 km Hız Yapabilen Lokomotifler

Elektrikli lokomotifler önemli bir ivmeye ve yüksek hıza (330 km/s’in üstün­de) ulaşılmasını sağlarlar, az bakım gerektirirler; uzun süreli bir yolculuk­tan sonra bile bir anda harekete ge­çirilebilirler. Dizel lokomotiflerin toplam randıma­nı yaklaşık % 30’dur. Bunların çoğun­luğunda (dizel-elektrikli lokomotifler) dizel motorlu bir üretecin verdiği doğru akımla beslenen bir çekici elek­trik motoru bulunur. Orta uzaklıktaki hızlı bağlantılar için türbinli lokomotiflerin birçok üstünlü­ğü vardır.

Hadi Paylaş!Share on FacebookTweet about this on TwitterShare on Google+Share on RedditPin on Pinterest

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir