Luristan Sanatı Nedir?

İran’ın dağlık batı eyaleti olan Luristan’da, kırk yıl kadar önce yapılan ka­zılarda ortaya çıkarılmış binlerce tunç­tan eşyanın yansıttığı sanat. Luristan’da bulunmuş bütün tunç eş­yalar, silahlar, heykelcikler, mücev­herler, at yetiştiriciliğiyle uğraşan ve İran yaylasına İ.Ö. XI. yy’da yayılmış olan göçebe Hint-Avrupalı halkların elinden çıkmıştır. Bununla birlikte, Zagros dağlarının yüksek ovalarında ve vadilerde bulunmuş olan bazı par­çalar yakın çevrede yapılmış gibidir. Günümüzde, Luristan sanatının han­gi koşullarda oluştuğu henüz açıklığa kavuşmamıştır. Geniş çaplı bilimsel kazıların yapılamayışı nedeniyle, me­zar sitlerinin çevresinde insanların yaşadığı hiçbir konuta raslanmaması canlılar dünyasıyla ölüler dünyasını birbirinden ayrı tutma alışkanlığıy­la açıklanmaktadır. Öte yandan, taş döşeli çukurlar üstünde yükselen düz tümsekler olan yeraltı gömütlükleri­nin hangi nedenlerden dolayı akarsu ya da kaynak kenarlarına yapıldığı bi­linmemektedir.

Luristan’da ortaya çıkarılan ve “Lu­ristan tunçları” olarak nitelenen par­çaların kökeni ve tarihlendirilmesi sorunu tartışmalı bir konudur. Bu me­zar eşyalarının at ve araba kullanma­yı bilen insanlar tarafından gerçekleş­tirilmiş olduğu kesindir; bulunan eş­yaların çoğu, ajurlu yanak kayışları üsluplaştırılmış hayvan, vb. biçimle­riyle süslü gemlerden oluşur. Aynı gö­mütlüklerden, ayrıca dizgin halkala­rı, vb. eşyalar da çıkarılmıştır. Hayvanları konu edinen bu sanat ürünleri bazı Sümer ve Suriye-Hitit yapıtlarıyla İskit ya da “Sibirya” tunçlarına yakındır; bu alandaki baş­lıca örnekleri, üstlerinde çeşitli tan­rı, kahraman ve vahşi hayvan görün­tülerinin yer aldığı sancak tepelikle­ri, araçlar, silahlar ve saç tokası, ger­danlık, muska biçiminde mücevherler oluşturur. Büyük bir olasılıkla daha geç dönem­de gerçekleştirilmiş olan daha değişik yapıdaki dövme tunç eşya, kemer tokaları, çeşitli kılıflar, pek çoğu Medlere ve Perslere özgü bazı simgesel ve dinsel biçimleri (erdişi tanrı Zurvan’ı Ahuramazda ve Ahriman ikizlerini dünyaya getirirken gösteren görüntü) anımsatır. Luristan sanatının kimi kez çok aşırı üsluplaştırmaları, kimi kez de doğacı örnekleri nedeniyle üslup açısından bir birliğe ulaşamadığı görülür. Bu­nunla birlikte bu kadar çeşitli biçim­lerin varlığı, yalnızca mezarlarda kul­lanılmasından ve buna bağlı olan ina­nışlardan kaynaklanıyor olabilir.

Hadi Paylaş!Share on FacebookTweet about this on TwitterShare on Google+Share on RedditPin on Pinterest

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir