EKFİİLLER

Çoğu zaman isim soylu sözcüklerin sonuna gelerek onların cümlede yüklem olarak kullanılmaIarını sağlayan ek ve sözcüklere ekfiil denir. “i(mek)” fiilinin çeşitli şekillerde kullanılmasıyla oluşur.

Ekfiiller: 

a) Geniş zaman,

b) -miş’li geçmiş zaman,

c) -di’li geçmiş zaman,

d) Dilek – şart kipi biçiminde çekime girerler.

Her cümlede yargıyı üzerinde taşıyan sözcük,  fiil olmayabilir; adlar da böyle bir görevi üstlenebilir.

Ekfiilin kendisi (kökü) “ -mek” ekini kaldırdık tan sonra geriye kalan “ i” dir. Bu fiil “ -di” ekini alarak -di’ li geçmiş zamana, “-miş” ekini alarak, -miş’li geçmiş zamana, “-se” ekini alarak, dilek şart kipine, bir de kişi ekleri alarak geniş zamana göre çekime girer. Kök olarak kullanıldığında ünlü uyumlarına uymaz.

  • anne i – di – m (di’ii geçmiş zaman)
  • hasta i -miş (miş’li geçmiş zaman)
  • bekçi i – se (dilek – şart kipi)
  • kadın – ım (geniş zaman)

Ekfiii ünsüzle (sessizie) biten sözcüklere ekie“-i” ünlüsü düşer.

  • Öğretmen + idim —> öğretmendim
  • Yırtık + imiş —> yırtıkmış
  • Korkak + ise —> korkaksa

Ekfiiil, ünlü ile biten sözcüklere eklenirken " -i " ünlüsü “ -y ” ye dönüşür; ünlü uyumlarına uyar: 

  • Herkese borçlu idi —> Herkese borçluydu
  • Sandığımdan da sabırlı imiş —> Sandığımdan da sabırlıymış 

EKFİİLİN ÖRNEK ÇEKİMİ 

di’li geçmiş zaman

  • şoför – dü – m
  • şoför – dü – n
  • şoför – dü –
  • şoför – dü – k
  • şoför – dü – nüz
  • şoför – dü – ler

miş’li geçmiş zaman

  • çocuk – muş – um
  • çocuk – muş – sun
  • çocuk – muş
  • çocuk – muş – uz
  • çocuk – muş – sunuz
  • çocuk – muş – lar

Geniş Zaman

  • bekçi – y – im
  • bekçi – sin
  • bekçi – dir
  • bekçi – y – iz
  • bekçi – siniz
  • bekçi – dirler

Dilek – Şart kipi

  • fakir – se – m
  • fakir – se – n
  • fakir – se
  • fakir – se – k
  • fakir – se – niz
  • fakir – se – ler

UYARI :  Ekfiil geniş zamanla çekime girince III. tekil ve III. çoğul kişileri “—dir” eki alır; bu kullanım oldukça yaygındır. Ekfiilin olumsuzu “değil” sözcüğüyle yapılır.

  • En büyük şehrimiz İstanbul'dur
  • Ben hasta değilim.

Kimi anlatımlarda -dır ekinin düştüğü görülür:

  • 0 adam çok iyi.
  • Mehmet Akif, gerçek bir dost.
Hadi Paylaş!Share on FacebookTweet about this on TwitterShare on Google+Share on RedditPin on Pinterest

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir